Ngày nay, tỉ lệ vô sinh ở nam giới ngày càng gia tăng (chiếm 50%), trong đó nguyên nhân chủ yếu gây vô sinh nam là do tinh trùng yếu và ít (chiếm 90%). Vậy thì nguyên nhân làm cho chất lượng tinh trùng yếu, ít là gì? Có cách nào để nhận biết và phòng ngừa hay không?

 Khi nào mới gọi là vô sinh và nguyên nhân do tinh trùng yếu, ít chiếm bao nhiêu?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới thì khi một cặp vợ chồng quan hệ thường xuyên 2-3 lần trong một tuần và không áp dụng bất kỳ biện pháp ngừa thai nào mà vẫn không có con trong một năm thì gọi là vô sinh. Nguyên nhân vô sinh do nam giới chiếm 50% trong đó 90% là do tinh trùng yếu, ít và nữ giới chiếm 50%.

Nguyên nhân khiến tinh trùng yếu, ít là gì?

Sản xuất tinh trùng là một quá trình phức tạp tham gia bởi nhiều bộ phận trên cơ thể từ não bộ xuống tới tinh hoàn. Tinh trùng được sản xuất ra trực tiếp tại tinh hoàn sau đó được “xuất binh” ra ngoài qua dương vật. Có nhiều yếu tố tác động xấu đến quá trình sản xuất tinh trùng, dưới đây là các nguyên nhân gây ra tinh trùng yếu, ít:

-         Giãn tĩnh mạch tinh: Tĩnh mạch tinh là mạch máu chạy từ bìu lên chỗ bẹn, dẫn máu nóng từ tinh hoàn về tim, nhiêm vụ chính là làm mát tinh hoàn để tinh trùng sinh sôi trong điều kiện nhiệt độ tốt nhất khoảng 340C (thấp hơn nhiệt độ cơ thể khoảng 20C ). Hệ mạch máu này bị giãn sẽ làm hỏng chức năng làm mát tinh hoàn dẫn đến tinh trùng yếu, ít.

-         Rối loạn xuất tinh: Các trường hợp xuất tinh ngược, xuất tinh kém do bị tiểu đường, tổn thương tủy sống, mổ bọng đái, mổ tiền liệt tuyến làm cho tinh trùng xuất ra ngoài ít hơn.

-         Bệnh lý ở bộ phận điều tiết hormon sinh dục ở não, rối loạn chức năng tuyến giáp trạng.

-         Nhiễm trùng: Một số vi sinh vật có thể ảnh hưởng đến sự sản xuất của tinh trùng, điển hình như vi-rút gây bệnh quai bị có thể dẫn đến viêm teo tinh hoàn làm giảm sản xuất tinh trùng. Một số vi trùng lây qua quan hệ tình dục như bị lậu, Chlamydia có thể gây ra sẹo xơ trên đường dẫn tinh trùng ra ngoài dương vật làm cản trở bớt tinh trùng xuất ra ngoài.

-         Sốt cao kéo dài như sốt xuất huyết, sốt rét, thương hàn..

-         Người mắc các bệnh mạn tính gây suy yếu gan, thận

-         Ung bướu: Người bị ung bướu ngay tại tinh hoàn hay bộ phận khác nhưng có vô hóa chất điều trị, có xạ trị sẽ lảm giảm sản xuất tinh trùng.

-         Có sử dụng các thuốc chữa bệnh làm tinh trùng yếu, ít như: thuốc chữa viêm loét bao tử cimetidine, thuốc chữa lang ben nấm ketoconazole, thuốc chữa tăng huyết áp, phù spironolactone, thuốc chữa viêm loét đại tràng sulfasalazine, thuốc kháng sinh nitrofurantoin, lạm dụng thuốc hormon nam…

-         Hút thuốc lá, uống quá nhiều rượu bia, dùng các chất kích thích, ma túy, béo phì, bị stress kéo dài cũng làm tinh trùng yếu, ít.

-         Công việc có tiếp xúc các loại hóa chất: các gốc benzene, thuốc trừ sâu, diệt cỏ, thuốc tẩy, sơn, chì và kim loại nặng khác. Sống, làm việc trong môi trường có tia X, chất phóng xạ.

-         Tắm ngâm mình trong nước nóng, xông nóng, để laptop trên đùi, bận quần chật, ngồi trong thời gian dài, đạp xe đạp lâu.

 Tinh dịch loãng có phải là ít tinh trùng không?

Tinh trùng gọi là ít khi số lượng tinh trùng mỗi lần xuất tinh ít hơn giá trị bình thường (vào khoảng 15 triệu tinh trùng trong 1ml tinh dịch hay ít nhất gần 40 triệu tinh trùng cho mỗi lần xuất tinh), tinh trùng ít thường kết hợp với tinh trùng yếu (tinh trùng không di chuyển nhanh được và bị biến dạng ).

Người có tinh trùng ít, yếu thì cơ hội có thai thấp hơn bình thường chứ  không phải là không thể có thai, còn không có tinh trùng thì dĩ nhiên là không thể có thai tự nhiên được.

Tinh dịch khi xuất tinh thì có khi đặc khi loãng, tinh dịch đặc phần lớn là nhờ các chất đông đặc được sản xuất ra từ túi tinh (một cơ quan nằm gần gốc “cậu nhỏ” ), các chất này càng nhiều thì tinh dịch càng vón cục lại, không phải như nhiều người lầm tưởng là do có nhiều tinh trùng hơn nên mới đặc lại.

 Làm sao để nhận biết được tinh trùng yếu, ít?

Dấu hiệu chính để nhận biết tinh trùng yếu, ít không phải nhìn bằng mắt trần vào tinh dịch đặc, loãng để suy đoán mà dựa vào việc không thể có thai khi người vợ bình thường.

Những người có các dấu hiệu sau thường có tinh trùng ít: yếu sinh lý (không ham muốn tình dục, rối loạn cương dương ); đau “hòn” tinh hoàn; ít mọc râu, lông.

Chẩn đoán tinh trùng yếu, ít bằng cách nào

Tinh trùng của người nam được lấy bằng cách tự thủ dâm hoặc bằng bao cao su đặc biệt cho vào trong lo chứa tinh trùng (lọ được sản xuất riêng để đựng tinh trùng ) sau 30 phút bác sĩ sẽ xem tinh trùng dưới kính hiển vi phóng đại từ 200 đến 1000 lần để đêm số lượng tinh trùng chính xác và biết được mức độ tinh trùng di động nhanh chậm, biến dạng, tinh trùng sống và chết, nếu các chỉ số này dưới tiêu chuẩn quy định của Tổ chức Y tế Thế giới thì gọi là tinh trùng yếu, ít.

 Nên đến khám bác sĩ chuyên khoa nam khi nào?

-     Không thể có thai sau 1 năm quan hệ thường xuyên với tần suất 2 – 3 lần mỗi tuần và không áp dụng biện pháp ngừa thai nào.

-     Yếu sinh lý như giảm ham muốn tình dục, cương không cứng, xuất tinh ra ít tinh dịch với ước lượng dưới 1/3 muỗng cafe

-      Đau tức tinh hoàn

-      Từng mổ thoát vị bẹn (sa ruột), mổ tinh hoàn ẩn (bóp không thấy tinh hoàn nằm trong bìu)

-      Từng bị quai bị

 Biện pháp phòng ngừa

-         Không hút thuốc lá, không dùng chất kích thích, ma túy

-         Hạn chế uống rượu, bia

-         Giảm bớt cân nặng không để béo phì, tránh bị stress kéo dài, không ngồi lâu, không đạp xe lâu, tránh ngâm mình thời gian dài trong nước nóng, xông nóng; bận quần không quá chật, không để laptop trên đùi, tránh tiếp xúc các loại hóa chất độc hại.

-         Chích ngừa quai bị cho cả trẻ em trai và người lớn còn muốn sinh sản, chữa trị sớm các bệnh gan thận.

-         Cần trình báo cho bác sĩ biết nếu đang mong có thai để tránh ghi toa các loại thuốc làm tinh trùng yếu,ít.

 (Theo bác sỹ Huỳnh Văn Tiên-Tạp chí Bác sỹ gia đình số 160;trang 16,17. Nhà xuất bản Y học)